BEIAARDCOMPONISTEN - Emilien Allard

Emilien Allard (1915-1976)

Emilien Allard was beiaardier van L'Oratoire Saint-Joseph in Montréal (Canada), van 1956 tot 1975, en Staatsbeiaardier van de Peace Tower in het Parlement te Ottawa (Canada) van 1975 tot aan zijn dood in 1976. Hij was ook een begenadigd componist. Weinigen weten dat hij zijn diploma aan de Koninklijke Beiaardschool behaalde, of dat hij bij Olivier Messiaen gestudeerd heeft. Hij liet een oeuvre na van meer dan zeventig beiaardcomposities. Reden genoeg om nader kennis te maken.

Emilien Allard aan het beiaardklavier te Ottowa

Emilien Allard werd geboren op 12 juni 1915 te Montreal in Québec. Hij groeide op in Grand-Mère, waar zijn vader mecanicien was in een papier- en kartonbedrijf.1 Oorspronkelijk pianist, leerde hij ook klarinet en orkestdirectie en behaalde in 1934 het einddiploma aan de Universiteit Laval. Kort daarop werd hij aangesteld als dirigent van de plaatselijke fanfare van Grand-Mère.

De Tweede Wereldoorlog onderbrak zijn muzikale activiteiten. Hij schreef zich in de Koninklijke Canadese Luchtmacht in als klarinettist van de Muziekkapel. Eén van de leden van deze fanfare was Robert Donnell, die hij in 1975 zou opvolgen in Ottawa.

In 1946 zette hij koers naar Mechelen. Hij studeerde aan de Koninklijke Beiaardschool "Jef Denyn", waar hij beiaardles en campanologie volgde bij Staf Nees, en compositie bij Jef van Hoof. Madeleine Allard zegt hierover : "Emilien kon niet van in het begin enkel met muziek bezig zijn, maar hij droomde ervan componist en dirigent zijn. Hij wilde beiaardier te worden omdat hij geloofde dat dit hem veel tijd zou geven om andere dingen te doen."2 Hij behaalde in 1948 zijn einddiploma samen met Jan Brouns en Eugeen Uten, die hem beschrijft als een zwijgzame, melancholische persoonlijkheid.

Nadat zijn studie in Mechelen er op zat, vertrok Emilien naar Parijs waar hij zich inschreef in het Conservatorium voor orkestdirectie.3 Hij kreeg orkestratie van Maurice Duruflé, directie van Eugène Bigot, en esthetica van Olivier Messiaen. In 1949 werd zijn Pastorale & Finale voor viool, klarinet en piano uitgevoerd in de Salle Alfred-Cortot. Het was op dat moment dat Staf Nees hem uitnodigde om les te komen geven aan de Beiaardschool, maar hij was reeds uitge-nodigd om beiaardier te worden op de nieuwe beiaard van de Niagara Watervallen, een Taylorinstrument van 55 klokken. Toen hij terugkeerde naar Canada in 1949, kreeg hij bij aankomst te horen dat de post naar Robert Kleinschmidt was gegaan. Toen betreurde hij dat hij de uitnodiging van Mechelen had afgeslagen, maar omdat reizen niet evident was in die tijd, bleef hij in Canada. Hij schreef: "Ik zou normaal veel meer tijd gespendeerd hebben in Europa, maar ik kwam vroeger terug omdat ik aangesteld was op de Niagara-toren, zoals je zelf viermaal hebt kunnen lezen in de Amerikaanse kranten en tijdschriften. Helaas beslisten de internationale politici om iemand anders aan te nemen in mijn plaats, drie weken vóór mijn aankomst."4

Emilien kreeg meer ontgoochelingen te verwerken. In 1972 werd hij, nadat hij de nieuwe Petit & Fritsen-beiaard in het Brownell Park in Morgan City (Louisiana) had ingehuldigd, samen met zijn vrouw gevraagd om respectievelijk beiaardier en directeur te worden. Het park werd nooit geopend. Allard schreef: "Vorige week, twee dagen vóór we ons huis te koop zouden zetten, kregen we een brief van de Brownell Foundation uit Morgan City. Er staat '... we achten het noodzakelijk om elke actie uit te stellen op dit moment...' En dit uitstel kan kort of lang zijn, niemand weet het."5 In werkelijkheid bleek het park op een waardeloos stuk moerasgrond te liggen, dat enkel bij de aanleg van het park niet onder water stond.

Maar hij boekte ook vele successen. De Zwitserse pianist Karl Engel koos Allards Peintreries uit vijftig Canadese werken voor zijn tournee in het kader van Jeunesses musicales de Canada in 1954. In 1956 werd Allard aangesteld als beiaardier van L'Oratoire Saint-Joseph in Montreal. De Paccard-klokken bevielen hem enorm. Hij had ze daarvóór reeds gehoord in een tijdelijke opstelling in de Jardins Tuilerie van het Louvre, na een mislukte poging om de beiaard in de Eiffeltoren te installeren. Aan de basiliek van Montreal was ook geen toren, hoewel het oorspronkelijke plan om een enorme vroeg. Emilien bespeelde de beiaard in een ijzeren opstelling naast de cafetaria, twee tot drie keer een half uur per dag, zes tot zeven dagen per week, gedurende ongeveer 20 jaar. Duizenden pelgrims luisterden naar zijn concerten. Hij maakte één LP voor de kerstperiode van 1957, "Carols on the carillon of the St-Joseph Oratory of Mont-Royal", met beiaard en orgel in samenspel en apart. Het is de enige LP die hij ooit mocht opnemen.

In 1958 keerde hij terug naar Mechelen waar hij tijdens de Internationale Beiaarddagen op 13, 14 en 15 september derde laureaat werd in de speelwedstrijd.6 Emilien was de enige Noord-Amerikaanse kandidaat. Hij deed ook mee aan de compositiewedstrijd waarvoor hij Notule nr. 1, nr. 2, nr. 3 en nr. 4 inzond, maar daar viel hij buiten de prijzen.7

In de editie van Larousse's La musique des origines à nos jours uit 1965, schreef hij een artikel over beiaard. Emilien had enkele feiten uit de vorige editie bekritiseerd, zodat uitgever Norbert Dufourcq hem vroeg om een gecorrigeerde versie te schrijven.

Emilien moet hard gewerkt hebben. Hij zei vaak: "Beiaardiers zijn eenzame muzikanten, en ze lijden daaronder. Daarom componeren ze zoveel." In zijn geval schreef hij meer dan zeventig beiaardwerken en lied-bewerkingen en meer dan zevenhonderd transcripties, waarvan het grootste deel in de periode dat hij te Montreal verbleef. Ook schreef hij voor orkest, piano, fanfare, houtblazers, en componeerde hij muziek voor de film Le Village Enchanté.

Allard ging jaarlijks op concerttournee in de Verenigde Staten (1959-1976). In februari 1969 speelde hij zes concerten in Bok Tower Gardens, Florida, die werden opgenomen en veel informatie bevatten over zijn speelkunst. In november 1970 werd Emilien samen met Gary White en Roy Hamlin Johnson uitgenodigd voor een componistenforum in Bok Tower Gardens.

In 1975 werd Allard de nieuwe Staatsbeiaardier van de Peace Tower in het Parlementsgebouw van Ottawa. Deze positie hield hij echter zeer kort. Men had reeds enkele jaren tevoren kanker ontdekt; hij stierf op 18 november 1976. Tijdens het GCNA-Congres te Berkeley (Californië) in 1998 werd zijn persoon en oeuvre uitvoerig belicht in lezingen en concerten over zijn leven en oeuvre.

Liesbeth Janssens